نشست ریاض و تاثیر آن بر شکل بندی امنیت منطقه ای

دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در نخستین سفر خارجی خود، در اقدامی معنا دار ، منطقه خاورمیانه را برگزید و از روز شنبه ۳۰ اردیبهشت سفر ۸ روزه خود را به عربستان سعودی ، فلسطین اشغالی و در مرحله بعد به اروپا آغاز کرد. به نظر می رسد مهمترین مرحله سفر وی ، دیدار ترامپ از ریاض بود .در این راستا ترامپ علاوه بر حضور در نشست ریاض که با شرکت ۵۵ کشور برگزار شد ،توافقات و قراردادهای کلانی نیز با رژیم سعودی امضا کرد.در این راستا قراردادهای تسلیحاتی بین دو کشور به ارزش۱۰۰ الی ۱۱۰ میلیارد دلار به امضاء رسید.به رغم اینکه رژیم سعودی همواره از مشتریان همیشگی تسلیحات و محصولات آمریکایی بوده ، اما تاکنون قراردادهایی این گونه بین دو کشور بی سابقه بوده است.رژیم سعودی قرارداد خرید ترکیبی از تسلیحات آفندی ، پدافندی و نیز تجهیزات راداری، حسگرها و انواع تجهیزات الکترونیک نظامی در راستای افزایش توانمندی خود در زمینه جنگ شبکه محور را با دولت ترامپ  منعقد کرد.

اما هدف دیگر سفر ترامپ ، مساله ای کلان تر یعنی ترسیم و پی ریزی یک سیستم امنیت منطقه ای جدید بود. رئیس جمهوری آمریکا در نشست ریاض که روز یکشنبه برگزار شد ،از یک ساختار امنیتی منطقه ای که از آن به عنوان “ناتو عربی” یاد می شود، برای مبارزه با تروریسم و مقابله با نفوذ منطقه ای جمهوری اسلامی ایران صحبت کرد. سنگ بنای این طرح یکی از بزرگترین قراردادهای فروش تسلیحات در تاریخ را در عربستان سعودی است. هدف اصلی ،تعیین یک چارچوب و اصول اساسی برای ائتلافی از بعضی کشورهای عرب است که زمینه را برای یک ساختار سازمانی امنیتی رسمی شبیه ناتو آماده می کند. بدین ترتیب باید سفر ترامپ را به مثابه زنگ خطری برای ایران دانست. مسلما پیامدهای این سفر ، بویژه شکل گیری محور آمریکایی – سعودی – صهیونیستی ، موجب افزایش تلاش ها برای مقابله با نفوذ منطقه ای ایران و نیز رویارویی با نظام های سیاسی ، گروهها و جنبش های هوادار ایران در منطقه بویژه در یمن ، سوریه و عراق  خواهد شد.

نشست ریاض

نشست ریاض روز یکشنبه با شرکت سران و مقامات ارشد ۵۵ کشور عربی ، اسلامی و آمریکا برگزار شد .این نشست در واقع  به منزله  نوعی اعلام موضع عربستان و شرکای منطقه ای و فرامنطقه ای آن به همراه آمریکا برای اعلام موضع در قبال ایران بود .کما اینکه ملک سلمان پادشاه عربستان سعودی به عنوان سخنران آغازین این نشست ، ایران را به عنوان دشمنی مشترک، «منبع تروریسم» معرفی کرد که باید به طور مشترک با آن مقابله کرد.وی تأکید کرد که «حکومت ایران طلایه‌دار جهانی  تروریسم است».دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا نیز درسخنرانی خود در نشست ریاض ،ایران را به دلیل «آموزش گروه‌های مسلح در سوریه، یمن، و عراق» مورد انتقاد قرار داد، اما در عین حال تأکید کرد که بین ایرانیان «غنی و با فرهنگ» و دولت ایران تفاوت وجود دارد.وی در واقع تلاش کرد که بین دولت و مردم ایران تفرقه ایجاد کند. ترامپ همچنین حکومت ایران را حکومتی توصیف کرد که «لنگرگاهی امن به تروریست‌ها می‌دهد و از آن پیشتیبانی مالی می‌کند و مسئول بی‌ثباتی در منطقه است». به گفته وی، از لبنان تا عراق تا یمن، «ایران با تأمین مالی و تسلیح و آموزش گروه‌های تروریستی، شبه‌نظامیان، و دیگر گروه‌‌های افراطی انتشار دهنده ویرانی و هرج و مرج در منطقه است» و نوای «محو اسرائیل» و «مرگ بر آمریکا» سر می‌دهد. رئیس‌جمهور آمریکا در بخش دیگری از سخنانش ایران را مروج«نزاع‌های فرقه‌ای و تروریسم» معرفی کرد و تأکید کرد «تا وقتی ایران نخواهد شریکی برای برقراری صلح باشد، همه ملل آگاه باید آن را منزوی کنند». ترامپ بر خلاف موضع قبلی خود که صراحتا به پیوند بین اسلام و تروریسم تاکید کرده واز تروریسم اسلامی سخن رانده بود ، در سخنان خود در نشست ریاض با چرخشی ۱۸۰ درجه ای  مدعی شد که نبرد با تروریسم «نزاعی میان خیر و شر» و نه برخوردی میان اسلام و غرب است. وی از سران کشورهای اسلامی خواست تا با «بحران افراط‌گرایی اسلامی» که برآمده از خاورمیانه است، مقابله کنند.

بیانیه پایانی

در بیانیه پایانی نشست سران عربی، اسلامی و آمریکایی در ریاض، از تاسیس مرکز جهانی مبارزه با افراط‌گرایی که مقر آن در ریاض است، استقبال و بر آمادگی این کشورها برای تامین ۳۴ هزار نیرو از کشورهای اسلامی به عنوان نیروهای حامی عملیات علیه تروریسم در سوریه و عراق تاکید شد.در عین حال در این بیانیه ،بر مشارکت جدی و قوی بین کشورهای شرکت‌کننده در رویارویی با تروریسم و افراط‌گرایی و پایبندی دولت‌های این کشورها در مبارزه با تروریسم تاکید شد.در این بیانیه هم چنین برتوافق بین کشورهای شرکت‌کننده در زمینه مبارزه با ریشه‌های تروریسم و خشکاندن منابع مالی آن و استقبال از تبادل اطلاعات درباره شبه‌نظامیان خارجی و تحرکات تشکیلات تروریستی تصریح شده است.در این بیانیه هم چنین آمده است که سران کشورهای شرکت کننده، طرح عربستان برای تاسیس مرکز “گفت‌وگوی بین ادیان” را ارج نهاده و نیز بر مبارزه با مفاهیم غلط در باره اسلام تاکید کردند.در این بیانیه آمده است: طرف‌های مربوطه در هر کشوری باید پیگیر و عامل اجرای مصوبات بیانیه ریاض و تقویت همکاری مشترک برای حمایت از آب‌های منطقه‌ای و مبارزه با دزدی دریایی و هماهنگی بین مواضع و دیدگاه بین جهان عرب و اسلام و آمریکا در سطح بالایی باشد.در این بیانیه، سران کشورهای شرکت کننده با اقدامات ایران در زمینه ادامه حمایت از افراط‌گرایی مخالفت کرده و بار دیگر ادعای واهی خود را مبنی بر خطر برنامه‌ موشکی ایران تاکید کرده و آن را در جهت نقض توافقنامه وین ( برجام )دانستند.در این بیانیه همچنین آمده است، سران کشورها متعهد به افزایش تلاش‌ها برای حفظ امنیت منطقه و جهان شدند. آنها گفتند به مبارزه با اقدامات نظام ایران که به زعم آنها برخلاف قوانین بین‌المللی و حسن همجواری است ادامه داده و به آن پایبند هستند. آنها همچنین مدعی مداخله ایران در امور داخلی کشورهای دیگر شدند.در این بیانیه، بر پایان دادن به طرح های قومی و مذهبی تاکید شد که تاثیرات خطرناکی بر امنیت منطقه و جهان خواهد داشت.در بیانیه ریاض بر اهمیت همکاری کشورها و روابط حسن همجواری و عدم مداخله در امور داخلی کشورها و احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی تاکید شد.

پیامدهای نشست ریاض  

مسلما نشست ریاض را می توان به معنای تلاش هماهنگ رژیم سعودی و دولت ترامپ برای تغییر روندهای امنیتی و سیاسی کنونی در غرب آسیا تلقی کرد.محورهای مد نظر در این زمینه را می توان به چارچوب موارد ذیل صورت بندی کرد:

-رژیم سعودی تلاش کرد تا با گرد هم آوردن همه کشورهای عربی واسلامی به جز سوریه ، اجماعی علیه ایران و لزوم مقابله با سیاستهای منطقه ای آن ، ایجاد کند تا با بهره برداری از مشروعیت حاصل از آن ، در مرحله بعدی برخی طرح های منطقه ای خود را که مسلما متمرکز بر مقابله با سیاستها و اقدامات ایران در سطح منطقه و نیز  مقابله وتضعیف جنبش ها و گروههای وابسته به ایران مانند جنبش حزب الله لبنان و جنبش انصار الله یمن خواهد بود به اجرا در آورد.

-رژیم سعودی تمام تلاش خود را در این نشست صورت داد تا مساله اصلی جهان اسلام و منطقه غرب آسیا را ، ایران و سیاستهای منطقه ای آن وبویژه گسترش تروریسم جلوه دهد.در واقع به رغم این واقعیت که عربستان به همراه متحدان غربی و عربی خود  ، عامل اصلی گسترش گروههای تروریستی تکفیری در سطح منطقه از طریق ترویج وهابیت و نیز تسلیح ، تجهیز و حمایت همه جانبه لجستیکی، مالی و انسانی از گروههای تروریستی مانند داعش ،جبهه النصره ، جیش الاسلام ، احرارالشام و بسیاری ازدیگر گروههای خرد و کلان است ، اما توانست با تطمیع بسیاری از سران و مقامات کشورهای عربی  واسلامی ، آنهارا در ریاض برای تشکیل ائتلاف جهانی ضد افراط گرایی و نیز وعده اعزام نظامیانی برای تشکیل یک نیروی ۳۴ هزار نفری باصطلاح ضد تروریستی برای مداخله در سوریه و عراق گرد هم آورد.با این حال باید دید آیا رژیم سعودی اساسا از توانایی فعلیت بخشیدن به این طرح ها برخوردار است ویا همانند تجربه قبلی یعنی اعلام تشکیل ائتلاف بین المللی اسلامی علیه تروریسم در آذر ۱۳۹۴ در ریاض، عملا این ائتلاف جهانی تازه تاسیس نیز صرفا در حد شعار باقی خواهد ماند؟

-یکی از مهمترین آثار و پیامدهای تشکیل ائتلاف جهانی ضد افراط گرایی که مشخصا علیه ایران شکل گرفته ، تغییر مرکز توجه از مساله فلسطین و رژیم صهیونیستی به ایران است ، مساله ای که مشخصا با هماهنگی آمریکا و اسرائیل و در چارچوب تشکیل محور آمریکایی – سعودی –صهیونیستی طراحی شده است .این مساله دقیقا در راستای منافع و اهداف اسرائیل صورت می گیرد .بدین ترتیب رژیم صهیونیستی نه فقط از فشارهای ایران و جنبش حزب الله به دلیل ادامه درگیری آنها در بحران سوریه رهایی می یابد ،بلکه طرح های خود در زمینه ادامه توسعه سرزمینی و نیر تشدید سرکوب فلسطینی ها را تداوم خواهد بخشید. 

-مساله دیگری که کارایی اتئلاف جهانی ضد افراط گرایی را زیر سئوال می برد ، وجود اختلافات اساسی و دیرینه بین اعضای کلیدی آن بویژه بین عربستان و مصر و بین عربستان و قطر است.این مساله امکان ایجاد اجماع  و تاثیر گذاری هر گونه اقدام احتمالی از سوی این ائتلاف را زیر سئوال برده است.مصداق این مساله اظهارات جنجالی اخیر امیر قطر است که به رغم تکذیب بعدی آن از سوی دولت قطر ، موجبات آشفتگی و عصبانیت عربستان و امارات وبرخی دیگر از کشورهای عرب را فراهم ساخته است. شیخ «تمیم بن حمد»امیر قطر تصریح کرده که دامن زدن به تنش با ایران به عنوان کشوری قدرتمند به مصلحت نیست . وی خواستار پرهیز از هرگونه تنش با تهران شده و درباره روابط کشورش با ایران اظهار داشته که ایران وزنه‌ منطقه اسلامی به شمار می رود که نمی توان آن را نادیده گرفت. وی تصریح کرد که قطر روابط قوی با آمریکا و ایران را حفظ می کند.امیر قطر تاکید کرده که دامن زدن به اختلاف با ایران به عنوان کشوری قدرتمند که ثبات منطقه را تضمین می کند، به مصحلت نیست.همچنین وی از حزب الله لبنان و حماس به عنوان جنبش مقاومت یاد کرد.

-به رغم موارد ذکر شده ، باید توجه کرد که با توجه به سرشت تهاجمی تیم حاکمیتی کنونی عربستان که هدایت آن بر عهده محمد بن سلمان است ، مسلما رژیم سعودی از فرصت کنونی حداکثر استفاده را برای تقویت موقعیت خود و نیز پیشبرد اهداف به اصطلاح ائتلاف ضد افراط گرایی جدید بویژه در زمینه تشکیل نیروی ضد تروریستی ۳۴ هزار نفری صورت خواهد داد .در عین می توان پیش بینی کرد که رژیم سعودی بر شدت و وسعت حملات خود در یمن خواهد افزود و کمکهای تسلیحاتی و لجستیکی خود به گروههای تروریستی در سوریه راخواهد افزود.هدف از این کار، تغییر مسیر تحولات در سوریه و ایجاد موازنه قوای جدیدی به نفع گروههای تروریستی خواهد بود.به طور خلاصه باید منتظر اقدامات رژیم سعودی و هم پیمانان آن در سطح منطقه برای تشدید مقابله با ایران و هم پیمانان آن باشیم.

انتهای متن/

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *